पुण्यातील सर्वाधिक पूरप्रवण परिसर, एकतानगरी येथे पुन्हा पूर आला, यावेळी धरणातून २७,००० क्युसेसने विसर्ग

पुणे : शेवटच्या वेळी एकतानगरीतील रहिवाशांना 2024 मध्ये गंभीर पुराचा इशारा देण्यात आला होता, जेव्हा खडकवासला धरणातून 35,000 क्युसेकने रात्रभर पाणी सोडण्यात आले होते.या वर्षी, परिसरातील घरे आणि वाहनतळांमध्ये पाणी साचण्यासाठी केवळ 27,000 क्युसेकने विसर्ग घेतला. बुधवारी, जवळपास 20 रहिवाशांना बाहेर काढण्यात आले. येथील घरमालकांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे. पाऊस असाच सुरू राहिल्यास, धरणातून अधिक पाणी सोडले जाईल, ज्यामुळे पुण्यातील पूर-प्रवण परिसरांपैकी एकासाठी अधिक समस्या निर्माण होतील.बुधवारी ज्या रहिवाशांना बाहेर काढण्यात आले त्यांनी सांगितले की, या वर्षी पुराचे पाणी त्यांच्या घरात किती लवकर शिरले हे पाहून त्यांना धक्का बसला.“काही वर्षांपूर्वी, 35,000 क्युसेक विसर्जन दर असताना पाणी आमच्या पार्किंग लॉटमध्ये जात असे. आता या मोकळ्या जागा फक्त २५-२७,००० क्युसेकने खाली जातात. आम्ही आमच्या वस्तू गमावण्याच्या सतत भीतीमध्ये राहतो,” असे पीडितांपैकी एक मयूर इंगवले म्हणाले.परिसरातील कार्यकर्त्यांनी सांगितले की, मुठामध्ये बेकायदेशीर कचरा टाकल्याने नदीची वहन क्षमता कमी झाली आहे.“आज आपण जे पाहत आहोत ते म्हणजे खडकवासला धरणाजवळील वाळू उत्खनन, मुठाजवळ कचरा टाकणे आणि अतिक्रमणांचा वाढता परिणाम”, पुण्याच्या नद्या पुनर्संचयित करण्यासाठी कार्यरत असलेल्या जीवननदीच्या शैलजा देशपांडे म्हणाल्या. “या सर्व समस्यांमुळेच आता या भागात अचानक पूर येत आहे,” ती पुढे म्हणाली.जुलै 2024 मध्ये, धरणातून विसर्गाची पातळी 35,574 क्युसेकवर गेल्यानंतर 100 हून अधिक लोकांना बाहेर काढण्यात आले. मदतकार्यासाठी लष्कराला पाचारण करावे लागले. पुराच्या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाययोजना करण्याची मागणी रहिवाशांनी केली आहे. येथील रहिवासी अस्मिता पिसे-अडसुळे म्हणाल्या, “येथील गृहनिर्माण संस्थांच्या पुनर्विकासामुळे पुराची समस्या सुटते. “अधिकाऱ्यांनी शक्य तितक्या लवकर प्रक्रिया पूर्ण करावी.”सिंहगड रोड परिसरातून निवडून आलेल्या महापौर मंजुषा नागपुरे म्हणाल्या की, रहिवाशांच्या सुरक्षेला प्रशासनाचे सर्वोच्च प्राधान्य आहे.

8 जुलै रोजी एकतानगरीमध्ये पुराचा रस्ता. श्याम सोनार यांचे छायाचित्र

“पीएमसीने समस्या हाताळण्यासाठी मनुष्यबळ आणि यंत्रणा तयार केली आहे. रहिवाशांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले जात आहे,” ती म्हणाली. एकतानगरीतील 100 हून अधिक घरे सिंहगड रोडपासून मुथाच्या काठापासून मीटर अंतरावर आहेत आणि ‘ब्लू लाइन’च्या आत आहेत, जी दर 25 वर्षांनी गंभीर पुराचा धोका असलेल्या जमिनीला चिन्हांकित करते.मोसमी पुराचा सर्वाधिक फटका बसलेल्या गृहनिर्माण संस्थांमध्ये द्वारका, जलपूजन, शारदा सरोवर आणि शाम सुंदर यांचा समावेश आहे. वारजे येथील सदगुरु सोसायटी आणि सिंहगड रोडवरील सरितानगरीसह इतर सोसायट्यांमध्येही भीषण पाणी साचले आहे. नागरी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या भागात पूर टाळण्यासाठी नदीकाठाजवळ एक राखीव भिंत बांधण्यासारखी पावले उचलण्यात आली आहेत. ही भिंत प्रभावी ठरली आहे, अधिकाऱ्यांनी सांगितले, परंतु या भागात जलद पूर येणे, मुख्यत्वे नदीची क्षमता कमी झाल्यामुळे, विशेषत: अतिवृष्टीनंतर एक मोठी चिंता बनली आहे.2024 मध्ये, पीएमसी अधिकाऱ्यांची चार सदस्यीय समिती स्थापन करण्यात आली होती ज्यामुळे त्या वर्षी तीव्र पूर आला होता. त्या समितीने आपल्या अहवालात म्हटले आहे की नदीकाठावरील अतिक्रमणे हे या भागात अचानक आलेल्या पुराचे प्रमुख कारण होते.त्यात पुण्याच्या विकास आराखड्यांमध्ये पूररेषा दाखवणे, त्या पूररेषेतील संरचनेची ओळख, नदीपात्रातील सर्व मलबा त्वरित हटवणे आणि महत्त्वाचे म्हणजे पूररेषेतील सर्व बांधकामांवर – निवासी आणि व्यावसायिक – पूर्ण बंदी यासह उपाय सुचवले होते. २०२४ च्या संकटानंतर तत्कालीन मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी एकतानगरीला भेट देऊन रहिवाशांना दिलासा देण्याचे आश्वासन दिले होते. नागरी संस्थेने एकतानगरी आणि आसपासच्या पूरप्रवण झोनमधून 1,383 निवासी युनिट्स आणि 60 पेक्षा जास्त व्यवसायांच्या महत्त्वाकांक्षी पुनर्वसन योजनेचे अनावरण करून प्रतिसाद दिला.मात्र, समितीच्या प्रस्तावांबाबत कोणतीही मोठी प्रगती झालेली नाही. “यंदा, आम्ही पुन्हा आमच्या घराबाहेर पाऊस थांबण्याची वाट पाहत आहोत. कोणीही असे जगू नये,” एक रहिवासी म्हणाला.