इयत्ता पहिलीपासून हिंदीला नागरिकांचा विरोध, बारावीपर्यंत मराठी सक्तीची मागणी

पुणे : राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 अंतर्गत इयत्ता पहिलीपासून हिंदी अनिवार्य भाषा म्हणून त्रिभाषा धोरणासाठी राज्यस्तरीय समितीने गुरुवारी पुण्यातील कौन्सिल हॉलमध्ये घेतलेल्या सार्वजनिक चर्चासत्रात नागरिकांनी कडाडून विरोध केला.शिक्षणतज्ज्ञ नरेंद्र जाधव यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या बैठकीला नागरिक, शिक्षणतज्ज्ञ, राजकीय पक्षाचे नेते आणि इतर संबंधितांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. काही सहभागींनी इयत्ता सहावीपासूनच हिंदीची ओळख करून द्यावी आणि इयत्ता आठवीनंतर ती ऐच्छिक करावी, असे सुचविले, तर राज्याने बारावीपर्यंत मराठी अनिवार्य करण्याचा आग्रह धरला. इतर काही सहभागींनी इयत्ता I किंवा III पासून हिंदी ही तिसरी भाषा म्हणून ओळखण्याची सूचना केली. तथापि, बहुतेक भाषिकांनी इयत्ता पहिली ते बारावीपर्यंत मराठी आणि इंग्रजी या दोन प्राथमिक भाषा राहिल्या पाहिजेत, तर तिसरी भाषा इयत्ता सहावीपासून सुरू झाली पाहिजे, इयत्ता आठवीपासून पर्यायी पर्याय उपलब्ध करून दिले पाहिजेत.त्यांनी असेही निदर्शनास आणून दिले की जरी धोरणे सहसा असे म्हणतात की तृतीय भाषा औपचारिक मूल्यांकनाशिवाय मजेदार आणि तणावमुक्त पद्धतीने शिकवली पाहिजे, परंतु प्रत्यक्षात असे क्वचितच घडते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांवर अनावश्यक दबाव निर्माण होतो. मराठी आणि हिंदी व्याकरण आणि शब्दसंग्रह यातील तफावत विद्यार्थ्यांमध्ये संभ्रम निर्माण करू शकते, असे नागरिकांनी नमूद केले. स्थानिक बोलीभाषेची माहिती मुलांना देण्यावरही भर देण्यात आला.20 डिसेंबरपर्यंत सरकारला अहवाल सादर करण्यापूर्वी जनमत जाणून घेण्यासाठी ही समिती महाराष्ट्रातील आठही विभागांना भेट देणार असल्याचे जाधव यांनी सांगितले. छत्रपती संभाजीनगर आणि मुंबईतील बैठका अद्याप प्रलंबित असताना, तीन भाषांचे सूत्र विकसित होत असलेल्या संभाषण कौशल्ये आणि तंत्रज्ञानाशी कसे जुळवून घेता येईल, हे देखील पॅनेल तपासत आहे.जाधव म्हणाले, “भाषा धोरण महाराष्ट्रातील 2.12 कोटी विद्यार्थ्यांशी संबंधित आहे. पुढील 20 वर्षांच्या दीर्घकालीन परिणामाचा विचार करणे आमच्या अहवालासाठी महत्त्वाचे आहे. आम्ही तोंडी संभाषणापासून सुरुवात करून, वाचन आणि लेखनानंतर भाषांचा परिचय टप्प्याटप्प्याने पुढे जाऊ शकतो का याचा शोध घेऊ. भाषा शिकण्यामुळे सादरीकरण कौशल्ये कशी वाढू शकतात आणि तंत्रज्ञानातील प्रगती कशी प्रतिबिंबित होऊ शकते याचेही आम्ही परीक्षण करू.“या बैठकीला शैक्षणिक संस्थांचे प्रतिनिधी, भाषातज्ज्ञ, विचारवंत, राजकीय पक्षही उपस्थित होते. राजकीय वर्तुळात खासदार मेधा कुलकर्णी, आमदार बापू पठारे, आपचे मुकुंद किर्दत आणि युवासेनेचे कल्पेश यादव यांचा समावेश होता.विभागीय आयुक्त चंद्रकांत पुलकुंडवार यांच्यासह शिक्षण विभागाचे अधिकारी उपस्थित होते.जाधव म्हणाले की, महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 च्या अंमलबजावणी धोरणाची शिफारस करण्यासाठी ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ रघुनाथ माशेलकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एक उच्चस्तरीय समिती यापूर्वी नियुक्त करण्यात आली होती, ज्याने 2021 मध्ये आपला अहवाल सादर केला आणि त्रिभाषा सूत्र लागू करण्याची शिफारस केली.यानंतर राज्याच्या शाळांमध्ये कोणत्या इयत्तेतून आणि कोणत्या पद्धतीने सूत्र लागू करायचे हे ठरवण्यासाठी स्वतंत्र त्रिभाषा धोरण समिती स्थापन करण्यात आली. ते म्हणाले की, भागधारकांसाठी, विशेषत: नागरिकांसाठी प्रश्नावली भरण्यासाठी आणि तपशीलवार मते मांडण्यासाठी एक समर्पित वेबसाइट तयार करण्यात आली आहे. “या प्रतिसादांच्या आधारे, आम्ही आमच्या शिफारसी संकलित करू आणि अंतिम अहवाल सरकारला सादर करू,” जाधव म्हणाले.आमदार हिंदीला पसंती देतातआमदार बापूसाहेब पठारे म्हणाले की, इतर राज्यातील अनेक स्थलांतरित कुटुंबांची मुले स्थानिक शाळांमध्ये शिकत असल्याने त्यांना इयत्ता पाचवीपासून किंवा शक्य असल्यास इयत्ता पहिलीपासून हिंदी भाषा शिकायला हवी. खासदार मेधा कुलकर्णी म्हणाल्या, मुलांना त्यांच्या क्षमतेनुसार शिकू द्यावे. “मुले लहान वयातच अनेक भाषा सहज शिकू शकतात. जर इंग्रजी ही जागतिक संप्रेषण भाषा म्हणून इयत्ता I पासून शिकवली गेली, तर हिंदी देखील समावेशास पात्र आहे, कारण देशातील 50% पेक्षा जास्त लोक ती बोलतात,” ती म्हणाली.